Malatya (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bu madde Malatya il sınırları içindeki tüm bölgeyi kapsamaktadır. Başlığın diğer anlamları için Malatya (anlam ayrımı) sayfasına gidiniz.

Malatya ili
İdarî Teşkilat
Vali:	Ulvi Saran
İstatistikler
Nüfus	722.065[1]
― Şehir nüfusu	389.000[1]
― Köy nüfusu	259.496[1]
Yüzölçümü	12.313 km²
Nüfus yoğunluğu	58,64 kişi/km²
Genel bilgiler
Bölge	Doğu Anadolu Bölgesi
Alan kodu	0422
Valilik Web sitesi	Malatya Valiliği

Malatya, Türkiye’deki 81 ili oluşturan illerden birisidir. Doğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat Bölümü’nde bulunur. Bulunduğu konumda bölgenin en gelişmiş şehridir.^[2] İlk olarak Hitit döneminde kurulmuştur. O günden bugüne el değiştirerek yıkılıp yeniden yapılarak günümüze kadar gelmiştir.^[2]

Malatya kayısı diyarı olarak bilinir. İlde yetişen kayısılar, dünya genelinde ünlüdür ve kayısı üretiminin % 80'ini Malatya Ovası’nda bulunan kayısı bahçeleri sağlar.^[3]

Şehrin adı [değiştir]

Malatya'nın adı Kültepe tabletlerinde Melita olarak, Hitit tabletlerinde "Maldia" olarak geçmektedir. Malatya kelimesi Hititçe bal anlamına gelen Melid kelimesinden türetilmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Eski çağ coğrafyacılarından Strabon, Malatya'yı, kesin olarak belirtmemekle birlikte, Komagene sınırında Kapadokya Krallığı’nın (M.Ö. 280-212) on valiliğinden biri olarak göstermiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Tarihçe [değiştir]

Ana madde: Malatya Tarihi

Erken dönem [değiştir]

Malatya 5 milyon yıl önce denizdi. ^[4]

Hititler M.Ö. 2000 yıllarının başında bu bölgede hüküm sürmeye başlamışlardır.

M.Ö. 1750 yıllarında Kuşsara Kralı Anitta, Anadolu'yu tek bir yönetim altında toplayarak siyasi birliği sağlamış ve Malatya'yı da bu birliğe dâhil etmiştir. II. Murşili, Muvattalli ve III. Hattuşili dönemlerinde Malatya, Hitit merkezine bağlı kalmıştır. Asur Kralı Sanherib (M.Ö. 705-M.Ö. 681) döneminde Asur egemenliğine giren Malatya, daha sonra Med ve Perslerin hâkimiyetine girmiştir.

M.Ö. 4. yüzyılda Makedonya Kralı İskender'in Anadolu'yu ele geçirmesinden sonra, Malatya Helenistik kültürün etkisinde kalmıştır. Bu tarihten sonra Malatya sırasıyla, Medlerin, Perslerin, Romalıların, Bizanslıların, Selçukluların egemenliği altına girmiştir.

Osmanlı dönemi [değiştir]

1515 yılından itibaren de Osmanlı yönetimi altına giren Malatya, Harput Vilayeti’ne bağlı iken, Cumhuriyetle birlikte (20 Nisan 1924 Anayasası 89. maddesi ile) il olmuştur. İl olduktan sonraki ilk belediye başkanı, Hasanbey Caddesi'ne de ismi verilen son Osmanlı beyi Hasan Derinkök'tür.^[5]

Cumhuriyet dönemi [değiştir]

Malatya ili 1927-1931 yıllarında; Adıyaman, Kahta, Arapkir, Akçadağ, Hekimhan, Pütürge ve Kemaliye (Eğin) ilçelerinden oluşuyordu. Toplam nüfusu 258,331 olup merkez nüfusu köylerle birlikte 56,528’dir. Vali Mehmet Tevfik Bey, belediye başkanı Mehmet Naim Karaköylü idi. Belediye binası Emir Ahmedoğlu Hanı’ndaydı.

Şehirde Cumhuriyet Halk Partisi, Türk Ocağı, Türk Hava Kurumu, Kızılay kurumlarının birer şubesi bulunmaktaydı.^[6]

Coğrafya [değiştir]

Coğrafi konum [değiştir]

	Kayseri	Sivas , Erzincan	Tunceli	g • t • d
	Kayseri, Kahramanmaraş		Elazığ
		Malatya
	Kahramanmaraş	Adıyaman	Diyarbakır

Arazi Yapısı [değiştir]

Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat Havzası'nda yer almaktadır. Doğuda Elazığ (98 km) ve Diyarbakır (251 km), güneyde Adıyaman (185 km), batıda Kahramanmaraş (219 km), kuzeyde Sivas (245 km) ve Erzincan (363 km) illeri ile çevrilidir.

İl genelinde yer alan dağların başlıcaları Malatya Dağları, Nurhak Dağları, Akçababa Dağları, Yama Dağı iken, başlıca akarsular Söğütlü Çayı, Morhamam Çayı, Kuruçay, Tohma Suyu, Sultansuyu, Sürgü Suyu, Beylerderesi, Mamıhan ve Şiro Çayı'dır.

Ayrıca Beydağları'nın o muazzam görüntüsü, o uzantısı şehre ayrı bir güzellik katmaktadır. İl, İç Anadolu, Akdeniz, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin arasında tampon bir bölge olma özelliğini de taşımaktadır.

Malatya ili, deprem kuşağı bakımından ikinci büyük fay kuşağında yer alır. Bölgenin dağlık ve dinamik bir yer hareketliliğine maruz kalması sonucu depremler sık sık meydana gelir. Yani kıvrımlı bir arazi şekli yaygındır. Malatya'nın deniz seviyesinden yüksekliği 960 metredir (merkez).

İklim [değiştir]

Malatya ilinde karasal iklim koşulları hüküm sürer. Evvel çok çetin kış ayları yaşanıyor olsa da, Malatya'daki su potansiyeli sebebiyle son yıllarda inşa edilen barajlar il genelinde iklimi fazlaca yumuşatmıştır.

Akarsular ve Göller [değiştir]

Orduzu-Pınarbaşı gölleri meşhurdur; piknik ve dinlenme merkezidir. Ayrıca Fırat'ın büyük bir bölümü de Malatya'nın doğusundan geçmektedir. Pütürge ilçesinin Şiro Çayı da meşhur akarsularındandır ve bu akarsu balığıyla ünlüdür.

Bitki Örtüsü [değiştir]

Malatya il topraklarının % 54’ü çayır ve meralarla, % 31’i ekili ve dikili arazi ile kaplıdır. Ormanı azdır, ormanlık alanı % 10’dur. Geniş Malatya Ovası, bozkır görünümündedir. Akarsu çevreleri orman gibi uzayan kayısı bahçeleri ile kaplıdır. Malatya Toroslarında en çok meşe, vadi yamaçlarında ardıç ağaçlarına rastlanır. Platolar çayır bakımından zengindir.

Malatya Alüvyal Topraklar [değiştir]

Bu topraklar, akarsular tarafından taşınan, depolanan materyaller üzerinde oluşan genç topraklardır. Üzerlerindeki bitki örtüsü iklime bağlıdır. Bulundukları iklime uyabilen her türlü kültür bitkisinin yetiştirilmesine elverişli ve üretken topraklardır.

Alüvyal topraklar Malatya ilinde daha çok Fırat Nehri ile Tohma Çayı boyunca uzanmaktadır. Toplam alanları 20.236 hektardır. Bunun 19.703 hektarı 1. sınıf, 442 hektarı yetersiz drenajlı ve 2. sınıf, 95 hektarı ise kötü drenajlı 3. sınıf arazilerden oluşmaktadır.

Malatya Bazaltik Topraklar [değiştir]

Bu topraklar genellikle orta derin veya sığdır. Ağır killi topraklardır ve profilleri iyi gelişmemiştir. Malatya’da bu topraklar Kürecik bucağının batısında ve güneyinde ve Arapgir ile Arguvan arasında bulunurlar. 75.080 hektarlık ölçümleri ile ilde % 6,1′lik yer tutan Bazaltik toprakların %26’sı toprak işlemeli tarıma uygundur. %66′lık kısmı meradır.

Nüfus [değiştir]

Cumhuriyet döneminde 1927'den itibaren, düzenli olarak nüfus sayımları yapılır.

İlçeler [değiştir]

Ekonomi [değiştir]

Malatya ekonomi olarak bölgenin en gelişmiş şehridir. Ekonomi başlı olarak kayısıya dayanır. Bunun yanında tekstil fabrikaları ekonomiye can verir. Ancak kayısı hak ettiği değeri göremediği için halk genellikle il dışına çalışmaya gider. Malatya'da iki organize sanayi bölgesi bulunmaktadır ve üçüncü organize sanayi bölgesinin altyapı ihaleleri tamamlanmıştır. Ayrıca Malatya'nın teşvik paketi kapsamında bazı büyük şirketler, bölgeye yatırım yapmışlardır. Buna Eczacıbaşı'nın yapım aşamasında olan nükleer tıp fabrikası örnektir.

Kültür ve sanat [değiştir]

Malatya Kayısısı

Malatya bölge için önemli bir kültür sanat merkezidir. Buna müze ve sonradan açılan alışveriş merkezi büyük ölçüde katkıda bulunmuştur.

Camiler [değiştir]

Müzeler [değiştir]

• Malatya Arkeoloji Müzesi: kuruluş 7 Mart 1971^[10]

Arkeolojik alanlar [değiştir]

• Aslantepe Höyüğü (Orduzu belediye sınırları içinde bulunur): eski bir yerleşim bölgesi, ilk arkeolojik araştırmalar 1932'de Fransızlar tarafında yapılır. Bu alanda bir açık hava müzesi yapılması planlanıyor. Aslantepe Höyüğü'nde bugüne kadar birçok medeniyet yaşamıştır.^[11]

Önemli mekânlar [değiştir]

Malatya'nın en meşhur yerlerinden bir tanesi Kanalboyu’dur.

Yöresel yemekler [değiştir]

İçli köfte, analı kızlı, kayısı tatlısı, ekşili köfte, mercimekli köfte, kulak çorbası, tavşanlı yufka, kaburga dolması, tava, kâğıt kebabı, kalbur hurması, bilik, pirpirim cacığı, yapraklı köfte.

Eğitim [değiştir]

91000 dev öğrenci projesi ile daha da iyi eğitim verilmeye başlanmıştır.

Ulaşım [değiştir]

Malatya'da bir havaalanı bulunur. Ayrıca yen çalışmalar ile tren yolları ve kara yolları geliştirilmiştir.

Yönetim [değiştir]

Malatya Valiliği [değiştir]

Malatya’nın ilk valisi Vehbi Bey’dir. Vehbi Bey’den bu yana ilde 35 vali idarede olmuştur. Şu an görevde olan yeni vali Ulvi Saran ise Trabzon valiliğinden gelip 1 Temmuz 2009 tarihinde görevine resmen başlamıştır. Malatya Valiliği 1925 yılında yapılan binada hizmet vermektedir. Bu bina Malatya’da bulunan İnönü Kapalı Çarşısı’nın üst tarafındadır.^[2]

Ünlü Kişiler [değiştir]

Malatya şehrinde 2 tane Cumhurbaşkanı çıkmıştır. Bunlar:

• İsmet İnönü - (d. 24 Eylül 1884, İzmir - ö. 25 Aralık 1973, Ankara) Osmanlı albayı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin eski orgenerali^[12], siyasetçisi ve ikinci cumhurbaşkanı^[13][14].
• Turgut Özal - (d. 13 Ekim 1927, Malatya - ö. 17 Nisan 1993, Ankara), Türkiye Cumhuriyeti'nin 45. ve 46. dönem hükûmetlerinde başbakanlık yapmış ve ardından sekizinci cumhurbaşkanı seçilerek, görevi başında hayatını kaybetmiş olan Türk siyasetçisi ve devlet adamıdır.

Diğer Ünlüler:

Doğal Afetler [değiştir]

Deprem [değiştir]

Kaynakça [değiştir]

Ayrıca bakınız [değiştir]

• Arslantepe
• Malatyaspor

Dış Bağlantılar [değiştir]

Wikimedia Commons'ta

Malatya (il) ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

• Malatya Belediyesi resmî sitesi
• Malatya Valiliği resmî sitesi
• Malatya İl Sağlık Müdürlüğü resmî sitesi
• Malatya Sivil Toplum Birliği (MASTÖB) resmî sitesi

[gizle] g • t • d Malatya ili, Doğu Anadolu Bölgesi, Türkiye Merkez (şehir) Malatya İlçe Akçadağ • Arapgir • Arguvan • Battalgazi • Darende • Doğanşehir • Doğanyol • Hekimhan • Kale • Kuluncak • Pötürge • Yazıhan • Yeşilyurt Bölgelere göre İller Ege Afyonkarahisar • Aydın • Denizli • İzmir • Kütahya • Manisa • Muğla • Uşak Karadeniz Amasya • Artvin • Bartın • Bayburt • Bolu • Çorum • Düzce • Giresun • Gümüşhane • Karabük • Kastamonu • Ordu • Rize • Samsun • Sinop • Tokat • Trabzon • Zonguldak İç Anadolu Aksaray • Ankara • Çankırı • Eskişehir • Karaman • Kayseri • Kırıkkale • Kırşehir • Konya • Nevşehir • Niğde • Sivas • Yozgat Doğu Anadolu Erzurum • Ardahan • Kars • Ağrı • Bingöl • Bitlis • Elazığ • Erzincan • Iğdır • Malatya • Muş • Tunceli • Hakkâri • Van Marmara Balıkesir • Bilecik • Bursa • Çanakkale • Edirne • İstanbul • Kırklareli • Kocaeli • Sakarya • Tekirdağ • Yalova Akdeniz Adana • Antalya- Burdur • Hatay • Isparta • Kahramanmaraş- Kilis • Mersin • Osmaniye Güneydoğu Anadolu Adıyaman • Batman • Diyarbakır • Gaziantep • Mardin • Siirt • Şanlıurfa • Şırnak